Valeh Hacılar’ın Eserleri veTürklük Bilimine Katkıları

Yukarıda alışılagelmiş kalıplar içinde hayatı hakkında bilgi vermiş olduğumuz Valeh Hacılar’ı klişe ifadelerle anlatmak elbette eğitimci, şair, yazar, araştırmacı, bilim adamına haksızlık, vefasızlık ve saygısızlık olur. Ömrünü tamamen Türklük bilimine adayan, dur durak bilmeden çalışan, “élli iken élsiz olan, dilli iken dilsiz olan” Türk boylarının yaşayışlarını, inanışlarını, davranışlarını tespit için oba oba, köy köy, şehir şehir, ülke ülke dolaşan Valeh Hacılar’ı klişe cümlelerle tanıtmak mümkün değildir.

1991 yılında Sovyetler Birliğinin dağılıp Türk Cumhuriyetlerinin (ve Kafkaslardaki diğer cumhuriyetlerin) bağımsızlıklarını ilan etmelerinden sonra yeni devletlerle Türkiye arasında sıkı ilişkiler başlamış; (istihbarî, siyasî, politik kimliğe sahip olanların; tüccarların ve turistlerin binde biri kadar olmasa da) bilim adamları da karşılıklı olarak gidip gelmeye; meslektaşlarıyla irtibat kurmaya çalışmışlardır. Prof. Dr. Valeh Hacılar, Türkiye ile ilk irtibat kuran bilim adamlarının başında gelmektedir. Nitekim kapılar açılır açılmaz o da Gürcistan’daki (Tiflis’teki) mütevazı evinin ve gönlünün kapısını başta bilim adamları olmak üzere Türkiye’den gelen herkese açar. O yıllarda henüz yapılanma dönemindeki Türk Büyükelçiliğinin de en büyük yardımcısı olur. Yıllardır içinde biriktirdiği, kendini bir ateş gibi, kor gibi yakıp kavuran “kardeş hasreti”ni söndürmek için Valeh Hacılar, 1992 yılının kışına aldırış etmeden kardeşi Gulu Alıpaşaoğlu Hacıyev ile birlikte Kars’ın, Erzurum’un yolunu tutar. Böylece Valeh Bey’le gıyaben tanışıklığımız, hasretimiz 1992 yılında Erzurum’da sona erdi. Bizim dostluğumuza ailelerimizin diğer fertleri (başta eşlerimiz ve çocuklarımız olmak üzere) yakın akraba ve arkadaşlarımız da ortak olunca Hacıyev-Alyılmaz ailesi arasındaki bağ daha da kuvvetlendi.

Prof. Dr. Valeh Hacılar’la irtibatımız her şeyden önce “Gürcistan’da yaşayan ve o tarihe kadar haklarında (bir iki teorik yayın dışında) bilgi bulunmayan, ciddî araştırma ve inceleme yapılmayan Karapapak / Terekeme Türkleri’ni tanımamıza ve tanıtmamıza vesile oldu. Kendi de bir Karapapak Türkü olan Valeh Hacılar’la Karapapaklar’ın yaşadıkları binlerce yıllık ata dede Türk topraklarını (Borçalı’yı Karayazıyı, Başgeçit’i…) defalarca dolaşıp bilimsel araştırma ve incelemeler gerçekleştirdik. Gürcistan ve Azerbaycan cumhuriyetlerindeki her türlü bilimsel faaliyetimizin içinde kendilerinin yanı sıra değerli eşi Ruhsare Hanım, oğulları Fahri ve Namık da yer aldı. Hacılar Ailesi (aileye daha sonra katılan gelinleri Zarife ve Ayten’le de birlikte) âdeta bir enstitü gibi çalışıp Gürcistan – Azerbaycan – Türkiye ilişkilerine her alanda katkı sağladılar. Gürcistan – Azerbaycan arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesinde ve geliştirilmesinde, Tiflis’te Türk matbuatının ve kültürel etkinliklerinin yeniden başlamasında ve canlanmasında Gürcistan ve Azerbaycan Devlet Başkanlarının defalarca övgüsüne ve ödüllerine layık görülen Prof. Dr. Valeh Hacılar’ın; eşi filolog Ruhsare Hanım’ın, Azerbaycan Cumhuriyeti Tiflis Büyükelçiliği Kültür ve Eğitim Ataşesi oğlu Dr. Fahri Valehoğlu Hacılar’ın, Tiflis Türk Tiyatrosu Yönetmeni ve Oyuncusu Namık Hacılar’ın rolü oldukça büyüktür.

Prof. Dr. Valeh Hacılar, Türk dünyasına, Türklük bilimine en büyük hizmetini hiç kuşku yok ki, yazmış olduğu herbiri alanının ilk ve orijinal olma özelliği taşıyan 24 kitabı ve 250 makale ve bildirisiyle yapmıştır. Hacılar’ın makale ve bildirilerinin listesi ayrı bir makale konusu oluşturacak nitelikte olduğundan bu yazımızda onun yalnızca halk edebiyatı, halk bilimi, dil, edebiyat, sözlük bilim, dil bilimi ve dil öğretimi alanlarında yazmış olduğu kitaplarının künyesini vermekle yetineceğiz:

1. (Karlo Kaladze ile birlikte), Samet Vurgun 70, Tiflis, 1976, (Azerbaycan Türkçesi ve Gürcüce).
2. (Elihan Binnet ve Eflatun Saraçlı ile birlikte), Bir Sinede İki Ürek, Bakü, 1981.
3. Azerbaycanca–Gürcüce Mektepli Lüğeti, Tiflis, 1989, (Azerbaycan Türkçesi- Gürcüce).
4. Folklorumuzun Üfüqleri, Bakü, 1991.
5. Azerbaycan Folkloru En’eneleri, Tiflis, 1992.
6. Azerbaycan Dili ve Edebiyatı (Ders Kitabı), Tiflis, 1994.
7. Qarapapag Mehralı Bey, Tiflis, 1996.
8. Azerbaycan Folkloru Antologiyası II: Borçalı Folkloru, Bakü, 1996.
9. Azerbaycan Edebiyatında Testler (Orta Mektep Müellimlerini Yoxlamadan Geçirmek Üçün), Tiflis, 1997.
10. Azerbaycanca-Gürcüce ve Gürcüce-Azerbaycanca Lüğet, Bakü-Tiflis, 1997.
11. Gürcüce-Azerbaycanca Danışıq Kitabcası, Rustavi, 1997.
12. Azerbaycanca - Gürcüce Danışıq Kitabcası, Gence, 1998.
13. Kendim Lecbeddindi Özüm İbrahim, Tiflis, 1999.
14. Herşenin Ocağı Şe’rler ve Poema, Tiflis, 2000.
15. Borçalı Mehralı Bey Tarihî Heqiqetlerde, Tiflis, 2001.
16. (E. Abhazava ile birlikte), Gürcü Dili-Azeri-Türk Okullarının III. Sınıf Dersliyi, Tiflis, 2002.
17. Hanı Sazım Hanı Senin Tellerin (Türk Dilli Gürcü Âşığı Şıvganın Heyatı, Yaradıçılığı), Tiflis, 2002.
18. XIX. Yüzillikde Borçalıda Gaçaglıg Herekatı, Tiflis, 2003.
19. Gürcüstanda Türk Halq Edebiyyatı Eneneleri, Bakü, 2005.
20. Ulu Baban Kim Olub? I. Kitab (Bolus-Kepenekçi XIX. Yüzil), Tiflis, 2005.
21. Ulu Baban Kim Olub? II. Kitab (Darvaz Kendi – XIX. Yüzil), Tiflis, 2006.
22. Azerbaycan-Gürcü Folklor Elegeleri, Tiflis, 2007.
23. Türkdilli Gürcü, Yunan ve Aysoru Aşıg-Şairleri, Bakü, 2007.
24. Heste Hasan (Heyatı, Şeirlerinden Seçmeler), Tiflis, 2009.

Anılan bilimsel eserlerin yazarı olan Prof. Dr. Valeh Hacılar, aynı zamanda Türk dünyasının seçkin ve saygın şairleri arasında yer almaktadır. Hacılar’ın şiirleri 2000 yılında Tiflis’te Herşenin Ocağı Şe’rler ve Poema adıyla kitap olarak yayımlandı. Onun hayatı, yetiştiği çevre, edebî kişiliği ve şiirleri ile ilgili bir doktora tezi ve kitap da Prof. Dr. Semra Alyılmaz tarafından hazırlandı (Alyılmaz, 2003).